Chữ "Nhẫn" hay chữ "Nhân"?
Sự
kiện Đại tướng Võ Nguyên Giáp ra đi và đám tang của ông đã mấy ngày nay là đề
tài bàn luận sôi nổi khắp cả nước. Các cựu chiến binh và người về hưu, những
người từng có thời gian là “ lính Tướng Giáp” hoặc từng gặp gỡ Đại tướng,
càng có nhiều chuyện giãi bày.
Ngẫm lại cuộc đời của Đại tướng, người ta bàn nhiều đến chữ 忍“Nhẫn”.
- Ông sống được với các đồng chí của mình cho đến tuổi Trời 103 là nhờ
ông biết thờ chữ 忍 “ Nhẫn”. Kiên nhẫn. Nhẫn
nhịn. Nhẫn nại. Thậm chí Nhẫn nhục.
Mở đầu cuộc bàn luận trong buổi thể dục sáng của các cụ về hưu
trong khu dân cư của tôi, là chuyên đề về Tướng Giáp và chữ “Nhẫn” .
- Chữ 忍“Nhẫn” trong chữ Hán gồm
chữ 刀“Đao” ở trên và chữ 心“Tâm” ở dưới. Đao thọc vào tim mà vẫn sống bình thường
là người biết tự kiềm chế, biết nhẫn nhịn lắm - Một cụ nói.
Cụ khác chữa lại:
- Trong các loại từ điển Hán - Việt, từ Khang Hi tới Từ Hải, tới Đào Duy
Anh đều giải thích: chữ 忍“Nhẫn”
gồm chữ 刃“ Nhận”( chứ không phải
“Đao” ở trên, chữ 心“Tâm” ở dưới. “Nhận” tức
là mũi dao nhọn.
Giáo sư Nguyễn Đình Chú, nhà Hán học thâm thuý, nhà sư phạm tài
danh, từ nãy chỉ tủm tỉm cười, giờ mới nói:
- Không phải chữ “Nhận” mà cũng không chỉ có chữ “Đao”. Các vị nhìn tinh
ý mới thấy một nét phẩy của bộ 丿“phiệt”
dưới chữ 刀 “Đao” không? Đó là chữ 乂(刈)“Nghệ”
ẩn. 刈“ Nghệ” tức là tài giỏi,
là trị vì, được dân yêu.Vậy chữ “Nhẫn” gồm ba chữ 刀,乂(刈),心“Đao”, “Nghệ”, “Tâm” hợp thành. Giáo gươm đâm vào tim
thì đau đớn, nhưng biết cách chế ngự, có tài nghệ vượt qua thì được dân tin,
dân yêu…
Mọi người gật gù tâm đắc, cho là kiến giải cao sâu.
Một cụ nói:
- Thế thì chữ 忍“Nhẫn” này hợp với Đại
tướng. Nhưng theo thiển ý của tôi, nếu nói về Ông thì chỉ một chữ “Nhân” , tức
là chữ Người Viết Hoa là đủ …
Đợi mọi người ra về, giáo sư Nguyễn Đình Chú kéo tôi lại, nói nhỏ:
- Hôm qua hội 翹學“Kiều học” bọn mình vừa
đến 30 Hoàng Diệu kính viếng Đại tướng. Người đến viếng đông hơn sức tưởng tượng.
Ông biết mình đã ghi vào sổ tang thế nào không?
- Dạ - Tôi không dám trả lời mà chú ý lắng nghe.
- Tất nhiên ngoài cảm xúc tiếc thương, ngưỡng vọng, lúc ấy tôi chợt nghĩ
đến những biến cố lịch sử của đất nước, như Cải cách ruộng đất; Nhân văn giai
phẩm; Chiến dịch Mậu thân 1968; Thành cổ Quảng Trị 1972, Cải tạo tư sản ở miền
Nam, sáp nhập Hà Tây vào Hà Nội, phá nhà Quốc Hội, khai thác Bôxite ở Tây
Nguyên vv…, những sự kiện mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp (武元甲大將) không được trực tiếp tham gia, hoặc bị vô hiệu hoá,
hoặc có ý kiến không đồng tình... Tôi có viết một câu thế này: “ … Trong những
công lao vĩ đại của Đại Tướng với Đất nước, còn có công lao này: Ông là
người đứng ngoài mọi sai lầm của lịch sử”.
Tôi chắp hai tay lạy vị giáo sư, hậu duệ của Đại công thần triều
Lê, Nguyễn Xí , một nhà Hán học uyên thâm và mẫn tuệ bất chấp tuổi tám mươi.
Hà Nội, 9/10/2013/Hoàng Minh Tường
